ماه میهمانی خدا

چنین کسانی از دین ، دامی برای فریب مردم می سازند. عبادت بی اخلاص ، همچون جسم بی جان و پیکر بی روح است . و به تعبیر قرآن ، مردم فرمان نیافته اند مگر آنکه با دینی خالص خدا را بپرستند:
((ومآ أمروا الا لیعبدوا الله مخلصین له الدین )) (24)

4خاشعانه
خشوع، آن توجّه قلبی به پروردگار و داشتن حالتی است که مناسب با عظمت خداوند است . پرستش خدا باید همراه با قلبی سرشار از احساس عظمت خدا و کوچکی و نیاز در مقابل او باشد. قرآن ، در وصف مومنان رستگار، ((خشوع در نماز)) را بیان می کند:
((الذین هم فی صلا تهم خشعون )) (25)
این خشوع قلبی ، باید سراسر وجود اهل عبادت را فرا بگیرد. راه بدست آوردن آن ، اینست که نمازگزار، چنان عبادت کند که گویا خدا را می بیند و ذلت و کوچکی خویش را در برابر قدرت و عظمت او حس ّ کند. در حدیث است : ((اعبداللّه کانک تراه )) (26) خدا را چنان عبادت کن که گویا او را می بینی .
در حدیث دیگر است : ((فصلها لوقتها صلاة مودع)) (27) نماز را در وقتش چنان بخوان ، که گویا آخرین نماز توست و تو از نماز و دنیا خداحافظی می کنی

.5مخفیانه
انسان ، مصون از دام های شیطان نیست و عبادت های عابد، چه بسا با عجب و ریا و خودنمایی تباه می شود. راه غلبه بر این آفت ،
عبادت های پنهانی است .

امام صادق (ع) می فرماید:
هر که دو رکعت نماز بخواند و بداند با که سخن می گوید و چه می گوید، گناهانش بخشیده می شود. (20)

2عاشقانه
آنگونه که بیمار، از غذای لذیذ، لذّت نمی برد، عبادت کنندگان بی شوق هم ، لذّتی از پرستش نمی برند. عبادت باید همراه محبت و عشق و نشاط و لذّت باشد، نه همراه کسالت و بیحالی و افسرده دلی . نشاط در عبادت ، امتیازی است که انسانهای شیفته دل از آن برخوردارند. زمینه آن را هم باید با معرفت و توجّه بدست آورد. عبادت زوری و تحمیلی ، بی نتیجه است . امام صادق (ع) فرمود:
((لا تکرهوا الی انفسکم العبادة)) (21) عبادت را به خودتان تحمیل نکنید. آنگونه که برای دیدار یک شخصیت محبوب و بزرگ ، نشاط و شوق می یابیم ، برای دیدار با خدا و پرستش در آستان او هم باید قلبی مشتاق و با نشاط بیابیم . اولیاء دین و معصومین : چنان شیفته لحظه دیدار با خدا بودند و چنان عاشقانه نماز و عبادت داشتند که شگفت آور است (به نمونه هایی در بحث های بعد اشاره می شود)

.3خالصانه
گوهر خلوص ، به عبادت ها ارزش و اعتبار می بخشد و عبادتی که خالص برای خدا نباشد و ریا، نفاق و شهرت طلبی و عوام فریبی باشد، فاقد ارزش است و نزد خداوند هم پذیرفته نیست .
قرآن می فرماید: ((ولا یشرک بعبادة ربه أحدا)) (22)
(هر که به خدا و قیامت ایمان دارد) کسی را در عبادت ، شریک خدا نسازد. امام رضا (ع) فرمود: ((من شهر نفسه بالعبادة فاتهموه علی دینه )) (23) هر کس با طرح عبادت خویش در جامعه ، خود را مشهور می کند، نسبت به دین او بدبین باشید.

چگونه عبادت کنیم ?
روش عبادت را باید از قرآن و عترت آموخت . آنگونه که آدرس هر خانه را باید از صاحب خانه گرفت . آیات قرآن و احادیث معصومین ، بهترین عبادت را کدام می دانند و چه اوصافی برای آن می شمارند? جواب را باید از قرآن و عترت دریافت . پس مروری به کلمات اولیاء دین می کنیم :1
آگاهانه
در حدیث است :
((رکعتان من عالم خیر من سبعین رکعة من جاهل )) (15) دو رکعت نماز عالم ، بهتر از هفتاد رکعت نماز جاهل است .

و رسولخدا (ص ) فرموده است : از نماز، آن قسمتی مورد قبول است که انسان بر اساس تعقّل و آگاهی بخواند.

در حدیث دیگر است : ((المتعبد علی غیر فقه کحمار الطّاحونة)) (17)
عابدی که از روی فهم ودرک عبادت نکند، همچون الاغ آسیاب حرکت می کند ولی در جا می زند وپیش نمی رود.
نماز آگاهانه آنست که انسان بداند چه می کند، چه می گوید، با که صحبت می کند، حضور قلب و توجّه به خدا داشته باشد. پیامبر (ص ) فرمود: دو رکعت نماز با توجّه ، از شب زنده داری غافلانه بهتر است . (18) قرآن می فرماید: ((لا تقربوا الصلوة وأنتم سکری حتی تعلموا ما تقولون )) (19) در حال مستی سراغ نماز نروید، تا بدانید که چه می گویید.

ریشه های عبادت
آنچه انسان را به پرستش و بندگی خدا وادار می کند (یا باید وادار کند) اموری است ، از جمله :

1عظمت خدا
انسان وقتی خود را در برابر عظمت و جلال خدایی می بیند، ناخودآگاه در برابر او احساس خضوع و فروتنی می کند. آن سان که در برابر یک دانشمند و شخصیت مهم ، انسان خویشتن را کوچک و ناچیز شمرده ، او را تعظیم و تکریم می کند

.2احساس فقر و وابستگی
طبیعت انسان چنین است که وقتی خود را نیازمند و وابسته به کسی دید، در برابرش خضوع می کند.
وجود ما بسته به اراده خداست و در همه چیز، نیازمند به اوییم . این احساس عجز و نیاز، انسان را به پرستش خدا وامی دارد.
خدایی که در نهایت کمال و بی نیازی است . در بعضی احادیث است که اگر فقر و بیماری و مرگ نبود، هرگز گردن بعضی نزد خدا خم نمی شد.

3توجّه به نعمت ها
انسان ، همواره در برابر برخورداری از نعمت ها، زبان ستایش و بندگی دارد. یادآوری نعمت های بیشمار خداوند، می تواند قوی ترین انگیزه برای توجه به خدا و عبادت او باشد. در مناجات های امامان معصوم ، معمولا ابتدا نعمت های خداوند، حتی قبل از تولّد انسان ، به یادآورده می شود و از این راه ، محبت انسان به خدا را زنده می سازد آنگاه درخواست نیاز از او می کند. خداوند هم می فرماید:
((فلیعبدوا رب هذا البیت ، الذی أطعمهم من جوع وءامنهم من خوف )) (4)
مردم پروردگار این کعبه را بپرستند، او را که از گرسنگی سیرشان کرد و از ترس ، ایمنشان نمود.
در آیه ای دیگر است ، پروردگارتان را بندگی کنید، چون شمارا آفرید.

4فطرت
پرستش ، جزئی از وجود و کشش فطری انسان است . این روح پرستش ، که در انسان فطری است ، گاهی در مسیر صحیح قرار گرفته و انسان به ((خدا پرستی )) می رسد، گاهی انسان در سایه جهل یا انحراف ، به پرستش سنگ و چوب و خورشید و گاو و پول و ماشین و همسر و پرستش طاغوت ها کشیده می شود.
انبیا، برای ایجاد حس ّ پرستش نیامده اند، بلکه بعثت آنان ، برای هدایت این غریزه فطری به مسیر درست است .
علی (ع) می فرماید: ((فبعث اللّه محمدا بالحق ّ لیخرج عباده من عبادة الاوثان الی عبادته )) (5) خداوند، محمّد (ص ) را به حق فرستاد، تا بندگانش را از بت پرستی ، به خدا پرستی دعوت کند.

جایگاه عبادت
پیش از ورود به بحث نماز، از آنجا که ((عبادت ))، روح نماز است ، اندکی درباره عبادت و بندگی بحث می کنیم و از معنی و فلسفه و ابعاد گوناگون آن با شما سخن می گوییم .

چرا عبادت ?
عبادت ، به معنای اظهار ذلّت ، عالی ترین نوع تذلّل و کرنش در برابر خداوند است . در اهمیّت آن ، همین بس که آفرینش هستی و بعثت پیامبران (عالم تکوین و تشریع ) برای عبادت است . خداوند می فرماید:
((وما خلقت الجن والا نس الا لیعبدون )) (1)
هدف آفرینش هستی و جن و انس ، عبادت خداوند است .

 
کارنامه همه انبیاء و رسالت آنان نیز، دعوت مردم به پرستش خداوند بوده است : ((ولقد بعثنا فی کل أمه رسولا أن اعبدوا الله
واجتنبوا الطغوت )) (2)
پس هدف از خلقت جهان و بعثت پیامبران ، عبادت خدا بوده است .
روشن است که خدای متعال ، نیازی به عبادت ما ندارد، ((فان الله غنی عنکم )) (3) و سود عبادت ، به خود پرستندگان برمی گردد، همچنانکه درس خواندن شاگردان به نفع خود آنان است و سودی برای معلّم ندارد.